RUBY ELIZABETH

Vier jaar geleden liepen Fieke en ik voor het eerst over de lange morenen van Glacier du Tour naar de Albert Premier, een hut in het noorden van het Mont Blanc massief. We hadden net op cursus geleerd hoe we over sneeuw moesten lopen. Onze maatjes konden we uit gletsjerspleten takelen en het kompas wees ons de weg.
Een paar ervaren klimmers namen ons vervolgens mee op tocht in de wilde bergen die zich rondom de Albert Premier bevonden. Om twee uur ’s nachts werden we gewekt en een uur later joegen ze ons over de gletsjer. Op de top van de Petite Fourche benoemden ze alle bergen om ons heen. Het was een sprookje. 

Herfst 2015.
Fieke en ik banjeren door de sneeuw. In de verte zien we de Albert Premier, en daarnaast het bivakhutje. Eind september sluiten de meeste grote hutten en zijn klimmers aangewezen op hun kleine bivak broertjes en zusjes. Hutten zonder waard en zonder biertjes. De aanwezige voorzieningen kun je op voorhand opzoeken, en dat hebben we gedaan, maar ik ben er niet gerust op. De laatste meters van de aanloop zijn volledig verijst. Een bevroren waterval loopt in golven over het pad en glimt in het zonlicht. We moeten ons over kleine droge rotspuntjes bewegen om bij de bivak te komen.

Het is voor ons beide de eerste keer dat we buiten het seizoen alpineren. We hebben geen idee wat we in de bergen zullen aantreffen. Sneeuw, kou, eenzaamheid. Overbezette bivakken. Het was een gok om naast ons alpine spul alleen wat kookgerei mee te nemen. In mijn achterhoofd houd ik rekening met de mogelijk dat het hele ding gesloten is en we rechtsommekeer moeten maken.  Maar dan ruiken we de geur van verband hout.

Er is leven.
Meer dan dat zelfs.  

Zodra we de deur van het kleine hutje openen horen we popmuziek. Twee jongemannen zitten grijnzend achter een tafel die volgeladen is met kaas, worsten en aardappelen, twee flessen witte wijn en een box aangesloten op een smartphone. Om hun heen aan de muur hangen donsjassen, helmen en ijsbijlen. De rest van de ruimte is groot en netjes.

We gooien onze tassen af en gaan verbaasd aan onze eigen tafel zitten.
Dus dit is een bivak?

Ik trek mijn schoenen uit en ga in twee legergroenen hutklompen op ontdekking. In een hoek staat een kachel en achter een deur ligt een grote opslag met blokken hout. De wc stinkt, maar lijkt te werken, en in de slaapruimte liggen wel honderd dekens. Het is warm binnen. Op de kachel staat een grote pan waarin de Fransen liters sneeuw hebben gesmolten.
Mijn aandacht wordt getrokken door twee brede oranje strepen zonlicht die schuin vanaf de ramen de hut in lopen. Het gefonkel van de gletsjer. We raken in gesprek met de Fransen, maar als we ons op het balkonnetje begeven is het dood en doodstil. Het dal is gevuld met wolken. De hoekige lijnen van de gletsjerspleten gaan over in de pluizige oceaan boven Chamonix. Daarachter is niets, niets dan blauwe lucht.
Ik zeg tegen Fieke dat het me niet meer uitmaakt wat er gebeurt. Dat dit al voldoende is.

We zetten ons gastankje binnen op tafel en warmen twee pakjes prefab pasta op. Light and Fast, of in elk geval niet al teveel rommel op onze rug; dat was het idee. Achter mijn pannetjes zie ik de schimmen van de twee jongens en de contouren van hun bourgondische feestje. Verschillende kazen. Verschillende worsten. Ze maken kaasfondue, laten ze ons weten.
Kaasfondue.
…

Onze pasta is na vijf happen op. Fieke begint aan een bak havermout en ik verzink in de topo van het gebied. Het lijkt een rustige avond te worden.

Terwijl ik van route naar route blader luister ik stilletjes naar het gebabbel tussen haar en de jongens. Ik probeer me afzijdig te houden, maar dat lukt niet. Natuurlijk niet. Voor ik het werkelijk door heb zit ik naast een plastic beker witte wijn en eet ik het ene na het andere stuk huisgemaakte worst. Grote aardappelen met gesmolten kaas worden voor onze neus op geïmproviseerde borden geschoven. Muziek klinkt door het houten hutje. Gelach. Frans.
De jongens rollen sigaretjes en we volgen ze naar buiten. De zon zakt langzaam onder, feloranje op het donkerblauw, en elke hint naar de bewoonde wereld vervaagd. Rook nestelt zich in mijn hoofd en versluierd het contact met de realiteit. Fieke praat en lacht, ik voel het geluk bijna tastbaar in de lucht.

Even later dansen we.
Allemaal.

Vier figuren in leggingen en thermoshirts op 2800 meter hoogte laten hun armen, benen en billen los op het ritme van muziek en een flacon sterke drank. We proberen spagaten en pirouetten en zelf fatsoenlijk in paren te dansen, wat geen van ons lukt. De hoogte put ons uit en laat ons zwaar ademend op de grond zakken. Met het oog op de tochten van de volgende morgen stoppen we de muziek, ruimen wat op en gaan naar de slaapzalen boven. Fiek en ik sluiten ons hok en kruipen beide onder drie wollen dekens, doorgeslagen om alles wat ons overkomt.
Als we net een beetje bedaren, horen we gerommel op de gang. De deur kraakt. Kerkmuziek klinkt. Een zwak schijnsel verlicht de ruimte. Met grote ogen kijk ik naar Fieke, die zich concentreert op wat zich langzaam op ons af beweegt.

Twee Franse spoken.

Het duurt tien minuten voordat we bekomen zijn van de hilariteit en ruim een uur voordat de adrenaline uit onze lichamen stroomt. Pas dan kan de slaap ons meevoeren.

De volgende morgen vroeg klinkt onze wekker. We lopen zachtjes naar beneden, rommelen aan onze tassen en maken een grote bak havermout. Uit de pan op de kachel vissen we gletsjerwater. We koken het, eventjes – geen idee hoelang water moet koken om het drinkbaar te maken. We hebben beide een camelbag als waterdepot en moeten wachten tot het water voldoende afkoelt om ze te kunnen vullen. De ochtend verloopt traag, maar het doet er niet zozeer toe.
Een van de jongens komt naar beneden en deelt ons mee dat zij niet meer op tocht gaan. De ander heeft namelijk zijn beenspier verrekt met het proberen van de spagaat en komt zijn bed niet meer uit. Het is tragisch. En hilarisch.
Anderhalf uur na het ontwaken maken we ons debuut in het herfstalpinisme.

Eind van de middag.
Onverwacht en uitgeput komen we terug bij de hut. Het plan was aanvankelijk om ons naar een andere bivak te bewegen, maar door mijn navigatiekunde verliezen we de route en moeten we terugkeren. Het kompas wees niet de weg.
Op het balkon wachten de twee jongens ons op. Onsamenhangend van vermoeidheid doen we ons verhaal.

Die avond stroomt de hut vol. Twee andere Fransen voegen zich bij de bourgondische eetclub en halen grote bieren uit hun alpine tassen. Een aspirant gids sleept zijn vriendinnetje mee omhoog en twee Sloveense dames bereiden zich voor op de Arrête de la Table.
Fiek en ik zijn uitgeput. We openen twee nieuwe pakjes prefab pasta en zonderen ons af in een hoek van de hut. Ik ben te moe om Frans te spreken, maar accepteer dankbaar de stukjes worst en kaas die ons weer worden toegeschoven. Fieke leest haar boek en ik probeer wat te schrijven. Op de achtergrond klinken de stemmen van alpinisten die hun tochten voorbereiden. Af en toe verkassen ze zich naar het balkon om hun sigaretjes te roken. Iedereen praat met elkaar. De zon gaat onder. Ik probeer in woorden vast te leggen hoe ik me voel, maar eindig met het doorstrepen van al mijn zinnen.

Die nacht realiseer ik me dat ik me nog nooit zo dicht bij de verwezenlijking van mijn fantasie heb bevonden. Dansen in een hut hoog in de bergen. Iemand die ik liefheb en onbekenden met zoveel warmte in hun wezen dat ik begrijp waarom ik de deuren van mijn toekomstige houten huisje voor altijd wagenwijd open wil hebben staan. Avontuur in het verleden en avontuur in de toekomst. Een hutje van sprookjes en dansende spookjes. Het enige wat nog miste zijn al die anderen die ik dicht bij me wil hebben. Een gitaar en een schaap.

De volgende morgen is de bivak verlaten en weet ik dat de wilde bergen van het Mont Blanc massief aan alle kanten worden verovert. Fiek en ik doen een klein zelfverzonnen toertje aan de rand van de gletsjer en keren een laatste keer terug naar de hut. Het krioelt er opeens van de mensen. Ze legen de prullenbakken, timmeren aan raamkozijnen en bewegen zich druk heen en weer tussen de grote hut en het bivakhutje. Een helikopter levert een lading nieuw brandhout af. De mystiek van het bivak verdampt voor onze ogen, maar onze herinneringen zijn voldoende gevoed om met onaangetast geluk over de morenen af te dalen.

Dag Spookjes. Dag sprookjes.

Tot de volgende keer.

Wat gebeurt er met me.

Ik kom niet in slaap ondanks dat ik nog steeds uitgeput ben. Ik ben overal in Chamonix maar mijn gedachten zijn ergens anders. Mijn hart schiet omhoog en omlaag en mijn glimlach probeert de hele dag de breedte van mijn hoofd te beslaan. Ik leef in een roes.

Ik ben weer hoog, hoog in de bergen geweest.

Fiek kwam een week op bezoek om te alpineren. Elke morgen keken we aan tegen bizarre zonopgangen en elke avond tegen bizarre zonsondergangen. Overal gebroken gletsjers en verre toppen.
Stilte.
Of wind.
Onze adem.

Het was een bevalling. Ik was vergeten dat tochten zo zwaar waren. We bewogen ons in een dikke laag sneeuw en namen elke stap met grote moeite. Mijn tenen waren bevroren of kwamen heel erg pijnlijk weer tot leven. Ik zakte tot op mijn kin in een gletsjerspleet en zag mijn voeten bungelen boven een duisternis die ik sindsdien probeer te vergeten. Fiek liep over een sneeuwbrug waarvan we beide niet wisten of die zou houden. Ze gleed weg tijdens de afdaling door een ijzig sneeuwcouloir en hing slechts nog met het puntje van haar pickel aan een rotsblok. Het werd mistig in een wereld waarin het al moeilijk navigeren was.

Voor de moeders: Er waren back-ups.

Wat kan alpine ongelofelijk shit zijn. Loodzwaar. Ik voelde me vaak genoeg oncomfortabel vanwege mijn erfenis van vorig jaar. ‘Wat als’ achtervolgde me als de duivel.
Maar tegelijkertijd viel alles op zijn plek.

Klik.
Dit is het.
Een visje in het water.

Ik ben in leven. Mijn hart klopt, mijn zintuigen worden geprikkeld en geen enkele ervaring wordt nog gefilterd door mijn denken. Dit is grenzeloos.

Het afgelopen half jaar heb ik constant naar woorden moeten zoeken die samen een reden zouden formuleren voor mijn beweging naar Chamonix. Deze drie dagen liep ik door de verwezenlijking van die reden.

Het is de overdonderende schoonheid die me van binnen verandert na
er dagen door omringt te zijn. Het is de kracht van de natuur, van de dag en nacht en de beweging van de gletsjer, van de wind en de hoogte, van de bergen die me inprenten dat zij de absolute alleenheersers zijn. Het is de hoge inzet, de keuze voor die inzet, het gevolg van die inzet, want wat je dreigt te verliezen is je dierbaarder dan ooit. Het is de pijn en de uitputting,
waardoor ik me bewust word van elke ledenmaat, elk fysieke systeem dat me gaande houdt, het hele lichaam dat op magische wijze van mij is, en waardoor ik met een voldoening bij de hut aankom die geen enkele andere prestatie me kan geven. Het is de kameraadschap tussen mij en mijn tochtmaatjes. Het vertrouwen. Het is het verhaal dat ontstaat bij een idee, een blik op een berg, een verhaal dat geleefd wordt door duizend alpinisten en waarin ik me verbonden voel met hen allemaal.

Ik ben afgeleid. Ik ben al twee dagen in het dal, maar mijn kop is alleen maar op hoogte. Het ene na het andere beeld flitst langs en voert me mee in mijn herinneringen. Ik wil alleen maar dáár zijn. Het leven is opeens heel eenvoudig.
Er vliegen vlinders in mijn buik, ik ben verliefd en ik weet waar ik heen moet.

Met dank aan Fieke voor de foto’s en inspiratie.

Met dank aan Fiekje.

Fantastische route, niet waar Wous?
Geen idee waar die begon. Ergens onderaan het massief, tussen bossen en mossige rotsblokken, het plukje gras hier of het paadje daar. Ergens… rechts van de ene route en links van de andere, die routes die ook ergens begonnen. Geen idee waar.

De route begon in elk geval niet waar wij zijn begonnen.

Er stond Cacao Girls op de rots geschreven; het bewijs dat we in elk geval in de juiste verticale lijn zaten. De zon scheen en het leven was goed, wat maakte het ons nog uit waar we ons op papier begaven? Eerste, tweede, derde lengte…Vierde? Geen idee.

Het was wel vreemd dat opeens de hele wand vol met haken geboord was. Had jij het gezien, Wous, dat ergens halverwege onze route was vermenigvuldigd? In drievoud! Het boekje had er in elk geval geen oog voor. Wat was onze route…die linker? Of toch die rechter? Of…de middelste?

Kregen we nu de verrassings-zevenB?

Ik weet niet meer hoeveel lengtes we geklommen hebben, Wous, maar het waren niet de voorgeschreven twaalf lengtes.

Herinner je die boom nog. Daar waar jij stand gemaakt hebt. En de boswandeling die daarop volgde? Wat een feest was dat! Jij met het touw in je handen, op mijn aanraden onopgebost en dus erop uit om sliert voor sliert uit je handen te glijden. En ik met mijn nieuwe klimschoentjes en grote tenen die vurig van lijden tegen de neuzen drukten. Feest! Feest!

Nee, dat was eigenlijk het feest nog niet. Het feest was de 6a+ waar we allebei keer op keer uit donderden. Want die ene plek waar iedereen zijn linkervoet zette glom als onze bezweette voorhoofden, en al die andere potentiele voettreedjes deden maar alsof. Ik weet niet hoe we ons uiteindelijk naar boven hebben gewerkt, maar het was niet… Elegant.

En wij zijn zo elegant…!

Het is wel gek dat ik hele mooie herinneringen aan deze route heb.
Dat zal dan toch aan jou hebben gelegen.

Of misschien aan de gesprekken tijdens de afloop, en de pauze die we hielden op het meest willekeurige perfect onderhouden grasveldje op hoogte ooit. Welkom in Zwitserland.

Ik heb genoten, Wous.
En je bent nog steeds mijn profeet.

Allemaal gele kentekenplaten. In Chamonix ben ik alert op Nederlandse auto’s en lach ik als er typische Nederlanders in zitten.
In Nederland is iedereen typisch Nederlands.

En het landschap is plat.

Volgens mij is dit gewoon een volgend element van het emigreren: de terugkomst, de confrontatie met alles waar je niet voor gekozen hebt.

De confrontatie met je eindeloos lieve en grappige moeder en je slimme vader die een kerstmanbaard heeft laten staan en nu nog drie keer slimmer lijkt. En je zus, die tegenover je zit met een kunstzinnige knot midden op haar hoofd, stuiterend op het ritme van haar hak-op-de-tak levensanalyses, en je broer die nog altijd floreert als het stabiele gezinslid. En de kat, natuurlijk, natuurlijk de kat. De zwarte miauwregent, het scharminkel Josephine, de sterk gekrompen pluizenbol die haar leeftijd miskend.

Ik sleur mezelf van diner naar koffie, van biertje naar taartje en merk dat mijn stembanden rauw dreigen te worden. Ik zie een deel van mijn vriendjes maar zie ook een deel van mijn vriendjes niet, en moet mijn best doen om me niet schuldig te voelen als ik bij mijn moeder op de bank zit.
Het is zo verschrikkelijk fijn om bij mijn moeder op de bank te zitten dat ik toch vaak kies om nog even thuis te blijven.

Thuis.

Amsterdam voelt surreëel in Chamonix en voorspelbaar genoeg voelt Chamonix surreëel in Amsterdam. Ik hou van dit stadje. Het loopt allemaal door elkaar, de straten en de mensen, en ergens daartussen loop ik. Smerig water in de grachten, glinsterend water in het Ij. De straten waar al mijn Franse vriendjes aan denken wanneer ik spreek over Amsterdam stinken. De fietsen zijn gewoon nog daar. De hipstercafeetjes ook. De parken, de duiven, de meisjes en de jongens, het is allemaal daar.

Nederland is geen moer verandert en overtuigd me van mijn eigen onveranderlijkheid. Mijn benen kennen de afstanden tussen elke straathoek en mijn hoofd de tijden van elke tram of trein. Ik voel precies wat ik voelde, zo exact en overtuigend dat er geen tijd tussen maart en oktober lijkt te hebben gezeten.
Oude gewoontes en denkpatronen nemen moeiteloos bezit van me en het intrigeert me, want ik had gedacht dat de ervaring van Chamonix me tot in mijn wortels aangetast had, maar nu lijkt mijn uitstap naar de bergen meer op onkruid. Vier maanden Chamonix vervalt bij 23 jaar Nederland.
Het gaat zelfs zó ver dat ik op een gegeven moment vloek omdat ik ‘hier’ goddomme vastzit. Meteen daarna realiseer ik me dat ik de stap naar Chamonix al genomen heb.

Het is vervreemdend, heftig en amusant.

Ik zit thuis, wederom bij mijn moeder op de bank, en we kijken naar Heel Holland Bakt. De deelnemers moeten een Franse soesjesspecialiteit maken en mama en ik leveren commentaar. Mijn zus kijkt mee vanuit haar eigen huis en becommentarieert via Whatsapp.
Na de soesjes krijgen de deelnemers een technische opdracht (legt mijn moeder aan me uit) en moeten een koekje maken.
Een koekje.
En dus kijken we allemaal naar hoe ze het koekje maken. Het is een ‘moeilijk koekje’, zeggen de chefs bij het beoordelen. ‘Een moeilijk koekje’ stuurt mijn zus op de Whatsapp.
Ja, denk ik. Een moeilijk koekje.

Het is niet het gemakkelijkste om terug te zijn. Want de gezichten van mijn familie en vrienden zijn mooi en hun kennis van me is zo diepgaand dat het me beangstigd. Wat als het niet beter wordt dan dit?

Het doet me pijn om afscheid te nemen. Echt pijn.

En toch twijfel ik niet aan de juistheid van mijn keuze. Ik ging weg om duizend redenen en kon het niet beter samenvatten dan door te zeggen dat het aanvoelde alsof ik niet kon ademen in Nederland. En een verblijf van vijf dagen in mijn oude omgeving is ruim voldoende om opnieuw naar adem te moeten happen. Ik heb de bergen nodig, ik heb ze nodig als een basisvoorwaarde en daar kan ik geen enkele analyse aan verbinden. Zo is het nu eenmaal.
Maar ik heb mijn vrienden en familie ook nodig.
Mijn moeder brengt me naar Schiphol. Het is vijf uur ’s ochtends en we drinken een kopje koffie voor mijn gate sluit. Ze vraagt me: ‘Waarom blijf je niet?’. Het is veel te vroeg om daar fatsoenlijk op te antwoorden en daarom mompel ik iets onsamenhangends. Bergen. Vrijheid.
Ik wou dat ik ijzersterk in woorden kon vatten wat het in vredesnaam waard maakt om zo ver van haar te wonen.

Wat kan ik zeggen. Nederland is een moeilijk koekje.

Voor mijn vertrek naar Frankrijk moest ik mijn spullen kwijt. Ik gooide veel bij het grofvuil en schoof de rest tussen boeken en spinnen op zolders door heel Nederland. Haas werd in een doos gestopt en op een plank gezet.

Een week na mijn aankomst in Notre Dame de Bellecombe krijg ik bericht op mijn telefoon. Het is een foto van Haas met een La Chouffe in de zon. Een brede zonnebril hangt om zijn snoet en een goed stuk worst ligt in plakjes naast hem. Haas was een knuffelhaas, een zacht maatje naast me op het kussen. Hoe kan hij nu opeens zo keihard chillen?

Ik leer in korte tijd meer over Haas dan in al die jaren daarvoor. Want in het volgende bericht, nog geen week later, zie ik Haas aan de speculaas, een afstandsbediening in zijn poot, zomaar even aan een vrijdagavondfilm.

Haas lag voorheen niet slechts passief onder mijn hoofd wanneer ik Pride and Pejudice keek, maar spiekte vanachter mijn paardenstaart naar de grote bruine ogen van Lizzie en voelde mee met Darcy toen hij bruut werd afgewezen om zijn arrogantie.

Dát wist ik niet.

Zeg Haas, waarom zei je het me niet, als je mee wilde lezen met Stoner of een slokje wilde uit mijn koffie? Ik had het graag met je gedeeld! Misschien dat ik de ChocoladeOreokoekjes zelf had opgegeten, zo eerlijk wil ik best zijn, maar had ik je niet op zijn minst op schoot genomen en de bladzijdes voor je omgeslagen! Of, nu ik je zo wijs en zelfstandig achter dat boek zie zitten, ontdaan van al je fluffigheid en pluizig brein, misschien had ik je me laten voorlezen, met de lage en warme stem van een wijs Haas… Oh Haas, had het me gezegd!

In een zoveelste bericht zie ik Haas met een gitaar op een bureaustoel. Het gaat me inmiddels vrij ver, dat avontuur van Haas. Ik denk terug aan de dagen dat Haas geen adem kreeg onder de dekens of gedurende de nacht naar het voeteneind werd geschopt. Ik voelde weinig bij het geluid van Haas, vallend van het bed op de houten kamervloer, en als ik niet in twee keer raak greep naar zijn oren om hem terug het bed in te tillen, nam ik nooit de moeite om even het licht aan te knippen en Haas van de grond te halen. Haas had een hard bestaan, maar alleen omdat ik dacht dat Haas een knuffelhaas was.
Knuffelhazen kunnen niet uit een doos kruipen, van een plank afspringen en het avontuur aan gaan.

Wat zal ik zeggen.

Ik verdenk Haas ervan al die tijd een tweede leven te hebben gehad.
(Mag ik je erop attenderen, Haas, dat je gitaar maar drie snaren heeft. Zo cool ben je niet.)

  

  
  

Met heel erg veel dank aan het fantastische brein van Menno Visser, dat een gewone knuffelhaas omtovert in Haas en me laat lachen telkens wanneer Nederland even héél ver weg is.