Een van de laatste vakken die ik volg om mijn Premaster Levenslooppsychologie af te ronden, is Psychologische Gespreksvoering: dat je tegenover een persoon zit met problemen en dat jij – psycholoog/magiër – die problemen probeert op te lossen met een diep gesprek en een flinke zwaai van de toverstok.

Nu blijkt dat het er net iets anders aan toe gaat, of althans, bij het studiemateriaal zit wel een boek, maar geen stok. En in dat boek leren ze me in eerste instantie om te luisteren.

Wat blijkt: Ik luister niet zo goed. Het vak wijst me op een mankement in mijn communicatievaardigheden waar ik me nooit echt bewust van ben geweest, want ik vond mezelf best een prima luisteraar (ik onthield alleen niets, maar dat was een ander probleem).

Ik zal eerst even uitleggen hoe ik tot die conclusie ben gekomen en waarschuw vast: dat proces was pijnlijk. Tijdens een opdracht spraken we meer dan dertig minuten met een nepclient. We werden opgenomen én beoordeeld. Een beter recept voor klotsende oksels bestaat voor mij niet; ik vrees het terugkijken van mijn eigen opnames ongeveer net zo erg als live beoordeeld worden. Bovendien heb ik geen professionele gesprekservaring om op terug te vallen, en was dus (een piepklein beetje) bang. Vooral om stil te vallen, een apocalyptisch scenario dat te allen tijde voorkomen moet zien te worden.

Tijdens het gesprek met mijn nepclient zocht ik uiteindelijk vanaf het begin af aan naar de volgende vraag, iets waarop ik kon aanhaken, een lichtpunt in de rap naderende duisternis. En nee, dat is helaas niet hetzelfde als luisteren. Ik kan mijn aandacht maar slecht op twee dingen tegelijkertijd vestigen: of ik luister naar wat de client zegt, of ik zoek in zijn of haar woordenstroom naar een aanknopingspunt voor een vervolg (welk vervolg dan ook) en pik ondertussen niet op wat hij of zij vertelt of anderszins tentoonstelt (zoals… emoties).

Ik heb uiteindelijk 35 minuten lang moeten kijken en luisteren naar mijzelf als rood aangelopen neppsycholoog die een weerloze nepcliënt aan een wat ontkoppelt vragenvuur onderwerpt.  

Nu weet ik toevallig dat mijn luistervermogen er significant op vooruitgaat wanneer ik op mijn gemak ben. Daardoor zie ik mijn toekomst als psycholoog met onverantwoord optimisme tegemoet.  Toch heb ik van de gelegenheid gebruik gemaakt om ook mijn luistervermogen in het dagelijks leven onder de loep te nemen, en daar gebeurt helaas precies hetzelfde. Wanneer ik een interactie een beetje spannend vindt, ga ik slechter luisteren.

Als ik bijvoorbeeld geïntroduceerd word aan iemand en we direct aan ons lot overgelaten worden (hoe durven mensen dat toch te doen!). Dan is er meteen angst voor stilte, waardoor ik eigenlijk precies hetzelfde doe als in mijn gesprek met mijn nepclient: ik zoek naar aanknopingspunten en vraag door en door en door, zonder ondertussen werkelijk naar de gegeven antwoorden te luisteren. Misschien lijkt het dan alsof ik bijzonder geïnteresseerd ben en misschien zelfs leuk om mee te praten, maar geloof me, mijn brein registreert bar weinig van het gezegde, een lieve luisteraar allerminst, met slechts een vaag idee van hoeveel zussen je hebt terwijl ik je er drie minuten geleden naar vroeg.  

Oplossing? Ik denk dat ik de angst voor stilte er gewoon moet laten zijn, want die kan ik niet zo een-twee-drie overboord gooien (een fenomeen dat op zichzelf misschien een blog waard is). Maar onderwijl kan ik best proberen om af en toe even de tijd te nemen om mijn brein gegevens te laten verwerken, voor ik als een kat in het nauw vragen begin af te schieten. Ik zal hier van nu af aan erg mijn best op doen en over de resultaten rapporteren. Er is op zich geen urgentie, wel jarenlange oefenruimte. En mocht je je toch zorgen maken: het duurt nog wel een tijdje voordat ik als psycholoog aan de bak kan, en tegen die tijd weet ik vast hoe het toverstokje zwaait.